تور مشهد گردی هتل آپارتمان یلدا مشهد

در زیر زمین حرم مطهر چه میگذرد؟

بهشت ثامن
چه بزرگانی در این بهشت مدفون هستند؟
علمای بزرگ جهان اسلام
شهدای اسلام
حکمرانان و سلسله شاهنشاهی
خیرین و نیکوکاران
خدام حرم رضوی
و....
ابتدا از علما و فضلا اغاز میکنیم و سپس حکمرانان و بعد از به شهدای عزیز میپردازیم

شیخ محمد بن حسن حُرّ عاملی

شیخ محمد بن حسن حُرّ عاملی معروف به شیخ حر عاملی در سال ۱۰۳۳ قمری در روستای «مشغره» از توابع جبع عامل لبنان چشم به جهان گشود. شیخ حسن ظهیر، شهید ثانیو پدرش از استادان او بودند. تا چهل سالگی در کشور سوریه و منطقهٔ جبل عامل، نزد استادان شیعی آموزش دید و بعدها به عراق و خراسان عزیمت کرد.
وی برای زیارت علی بن موسی به ایران رفت و مدتی در اصفهان با علامه مجلسی بود و هر دو برای هم اجازه نقل روایت صادر کردهاند. سپس به مشهد رفت و پس از مدتی «قاضی القضاة» و «شیخ الإسلام» خراسان شد. از مهمترین تألیفات وی کتاب «وسائل الشیعة»است.
شیخ حُرّ عاملی در بیست و یکم ماه رمضان ۱۱۰۴در هفتاد و یک سالگی چشم از جهان فرو بست و در زیر گنبد حضرت رضا(ع) کنار منبر، برادرش شیخ احمد صاحب الدرالمسلوک در ایوانِ یکی از حجرههای صحن انقلاب جنب مدرسهمیرزا جعفر به خاک سپرده شد.
و مدیحی لآل بیت نبی عن مدیحی سواهم قد ثنایی
هم بدور التقی شموس المعالی أشرف الخلق حجة الرحمن

محمد بهاء الدین عاملی(شیخ بهایی)

وی در سال ۹۵۳ هجرى قمری در شهر بعلبک لبنان دیده به جهان گشود. نسب شیخ بهایی به حارث همدانى، صحابى جلیلالقدر امیرالمؤمنین علی(ع) مى‏رسد.پدرش از فقها و محدثان بود و به درخواست شاه طهماسب صفوی بهعنوان «شیخالاسلام دارالسلطنه قزوین» انتخاب شد و بعد از رحلت پدر بزرگوارش در عهد شاه عباس صفوی خود به این مقام منصوب شد.
سعی در احیای خاطره مردان بزرگ، یکی از تلاشهای اجتماعی شیخ بهایی است که در این جریان تاریخی ثبت شده است. در شش کیلومتری شمال غربی مشهد، آرامگاه با شکوه خواجه ربیع واقع است که از زیارتگاههای بسیار مشهور است. خواجه ربیع جزو تابعان اصحاب پیامبر اسلام(ص) و یکی از هشت زاهد نامی تاریخ اسلام بهشمار میآید. این آرامگاه به سفارش شیخ بهایی و به دستور شاه عباس ساخته شده است.
مرگ این عارف بزرگ و دانشمند را به سال ۱۰۳۰ و یا ۱۰۳۱ هجری در پایان هشتاد و هفتمین سال حیاتش ذکر کردهاند.
گر نبود خنگ مطلا لگام زد بتوان بر قدم خویش گام
ور نبود مشربه از زر ناب با دو کف دست، توان خورد آب

علاّمه امین الاسلام طبرسی

علاّمه بزرگوار امینالاسلام، ابوعلی فضل بن حسن طَبرسی از جمله اندیشمندان نادری است که هر چند در دانشهای رایج عصر خویش خبره بود، منزلت او در تفسیر، تمام ابعاد و جوانب علمیاش را تحت شعاع قرار داده، وی را به مثابه مفسّری سترگ در دنیای دانش و معرف معرفی کرد. او به سال ۴۶۸ (یا ۴۶۹ ق.) دیده به جهان گشود.
امام مفسران، امینالاسلام طبرسی پس از هفتاد و نه(هشتاد) سال زندگی با برکت و سراسر خدمت به اسلام و مردم، شبانگاه روز نهم ذیحجه سال ۵۴۸ ق . در شب عید قربان در شهر سبزوار به دیار حق شتافت و جهان اسلام را در عزایش سیه پوش ساخته، در سوگ نشاند. برخی از نویسندگان اسلامی شیخ طبرسی را بهعنوان شهید یاد کردهاند که بهوسیله سم به شهادت رسیده است. در مقابل، گروهی نیز با توجه به همزمان بودن رحلت شیخ بافتنه طائفه وغز، به شهر ایشان به دست این گروه شورشی اشاره کردهاند.
پیکر پاک علامه از سبزوار به مشهد مقدس انتقال یافت و در نزدیکی حرم مطهر امام رضا(ع) در محلی به نام قبرستان قتلگاه به خاک سپرده شد. آرامگاه او که در ابتدای خیابان طبرسی واقع شده، از آغاز، محل زیارت مؤمنان بوده است و در سال ۱۳۷۰ به موجب طرح توسعه حرم، به داخل باغ رضوان انتقال داده شد.
فلا بأس ان ريب دهري اتي بما لا يسرّ رعاياکم فنصر من الله يأتيکم و فضل من الله يغشاکم
و عقد ولائي لکم شاهد باني فتاکم و مولاکم نکم في جدودکم اسوة اذا ساءکم عيش دنياکم

شیخ پیر پالان دوز

شیخ محمد عارف عباسی مشهور به «پیر پالان دوز» از عرفا و پیران سلسله ذهبیه است که در نیمهدوم قرن دهم هجری قمری ولادت یافت. ایشان متولد روستای کارند مشهد و معاصر شیخ بهایی بودهاند. او علاوه بر اینکه در عرفان به مقامات بلندی دست یافت، در کیمیاگری و خطاطی متبحر بود.
شیخ محمد در خط ثلث استاد بوده و هفت سوره از قرآن نگاشته شده به خط خوش ایشان موجود است. وی با اینکه صاحب موقعیت بود و میتوانست بدون کوشش زندگی خوبی داشته باشد، از راه پالان دوزی روزگار میگذراند. شیخ محمد عارف، برمبنای باور توحیدی خود و توکل بر خدا و ذکر تشکر و خدمت و طاعت و قناعت و ایثار که از صفات عارفان است به جستجوی راه معرفت پرداخت و مدتی از عمر خود را به کسب فیض از اهل حق سپری کرد و به بروز کراماتی معروف شد.
سرانجام عالم ربانی، محمد عارف عباسی در سال ۹۸۵ ه. ق جان به جانان تسلیم کرد. مقبرهاین عارف بزرگ جنب حرم رضوی در مشهد مقدس واقع و در شمال شرقی حرم مطهر، واقع در ابتدای خیابان نواب صفوی (پایین خیابان)، زیارتگاه بسیاری از شیفتگان اهل بیت عصمت و طهارت(ع) است. بنای اولیهآرامگاه شیخ مربوط به عهد صفویه بوده است که سلطان محمد (معروف به خدابنده) پدر شاه عباس صفوی آن را در سال ۹۸۵ ق بنا نهاد و در سالهای اخیر توسط آستان قدس بازسازی شده است.

شیخ حسنعلی اصفهانی معروف به نخودکی

آیتالله حاج شیخ حسنعلی اصفهانی نخودکی در نیمه ماه ذیقعده سال ۱۲۷۹ ه.ق در اصفهان به دنیا آمد. علوم مقدماتی را از پدر و معلمان دیگر فرا گرفت و زیر نظر استاد بزرگوارش حاج میرزا محمد صادق که از بزرگان عرفان اسلامی بود، تربیت معنوی و الهی دید. وقتی که به سن جوانی رسید علوم ادبی و بخشی از علوم ریاضی را نزد مرحوم آخوند کاشی و علوم عقلی و فلسفی را از دانشمند بزرگ جناب میرزا جهانگیر خان قشقایی به دست آورد و پس از آن به نجف اشرف رفت و به ادامه تحصیل و تهذیب نفس پرداخت. در نجف معاشرت و مجالست او بیشتر با مرحوم آیتالله حاج سیدمرتضی کشمیری بود و آیتالله کشمیری از اوتاد عصر خود و از اعاظم فقهاء بهشمار میرفت.
آیتالله اصفهانی نخودکی پس از طی مراحل لازم علمی و معنوی به اصفهان بازگشت و پس از مدتی از اصفهان به مشهد مسافرت کرد و در این سفر برای او مکاشفهای روی داد که او را مجبور ساخت تا آخر عمر در مشهد و در مجاورت حضرت امام رضا(ع) باشد. برای همین به اصفهان آمد، هر چه داشت فروخت، همه تعلقات خود را از اصفهان قطع کرد و به مشهد رفت.
آیتالله اصفهانی نخودکی از هفت سالگی تا آخر عمر همه شبهای جمعه را بیدار میماند و تا صبح به عبادت مشغول میشد. گاهی هیجده ساعت متوالی به خواندن نماز، دعا و ذکر میپرداخت و در این عصر، سالک و عارف متشرعی مانند او دیده نشده است. او مقداری از وقت خود را به تدریس میگذرانید و بیشتر اوقات او به برآوردن حوائج مؤمنان و مراجعهکنندگان صرف میشد اصفهانی نخودکی روز ۱۸ شعبان سال ۱۳۶۱ ه.ق در محله سعدآباد مشهد در سن ۸۲ سالگی رحلت کرد. برای او تشییع بینظیری ترتیب یافت و در صحن عتیق (صحن انقلاب کنونی) در جنب ایوان شاه عباس مقابل غرفهای که غرب ایوان است، دفن شد. مشهور است که وی زمان وفات و محل دفن خویش را قبل از مرگ به نزدیکانش اعلام کرده بود.

آیت الله العظمی حاج میرزا علی آقا فلسفی

عالم ربانی و فقیه صمدانی، حضرت آیت اللّه میرزا علی فلسفی قدس سره، از فقهای وارسته معاصر بودند که عمر خود را در خدمت به مکتب تشیع و تربیت شاگردان سپری کردند. این فقیه پارسا در سال 1299 شمسی در تهران و در بیت دانش و تقوا به دنیا آمدند. پدرشان مرحوم آیت اللّه محمدرضا تنکابنی از شاگردان آیات عظام آخوند خراسانی و سید کاظم یزدی بود که در سال 1319 قمری به تهران عزیمت کرد و از عالمان برجسته تهران به شمار می رفت
هجرت به نجف: این دانشور جوان در سال 1322 شمسی راهی نجف اشرف گردید، تا از خرمن فضل و دانش فرزانگان و دانش آموختگان آن حوزه کهنسال توشه ای گیرد و خوشه ای چیند. ایشان با جدیت تمام سال ها از محضر معاریف آن حوزه بهره برد، و این در حالی بود که خود نیز از اساتید سطح عالی به شمار می رفت
زیمت به مشهد: مرحوم فلسفی در سال 1348 شمسی به قصد زیارت حرم مطهر حضرت امام رضا علیه السلام به مشهد مشرف گردید. ایشان در این سفر با تقاضای مرجع وقت، مرحوم آیت اللّه العظمی میلانی قدس سره مبنی بر اقامت و کمک به حوزه علمیه مشهد موافقت کرد و در آن شهر ساکن گردید. حضور این فقیه وارسته در حوزه علمیه خراسان برکات بسیاری به همراه داشت؛ ایشان ضمن تدریس، در مسجد بناها (شهدای فعلی) اقامه جماعت می کردند و فعالیت های فرهنگی و اجتماعی چشم گیری داشتند.
حضرت آیت اللّه فلسفی در مردادماه 1358 شمسی از سوی مردم انقلابی مشهد، جهت تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به مجلس خبرگان راه یافتند.

استاد سیدجلال الدین موسوی آشتیانی

استاد موسوی آشتیانی در سال ۱۳۰۴ ه. ش در آشتیان از توابع شهرستان اراک متولد شد. ایشان در سال ۱۳۲۳ به تشویق و راهنمایی روحانی آشتیان جهت تکمیل تحصیلات به دارالعلم قم هجرت کرد. سپس در سال ۱۳۳۶ برای تکمیل علوم نقلی راهی نجف شد. در همین زمان سخت بیمار شد و به ناچار به ایران بازگشت
حیات علمی: زندگی علمی علامه سید جلال الدین آشتیانی را میتوان به دوره تحصیل، تدریس و تصنیف تقسیم کرد. دوره تحصیل از آشتیان شروع میشود و به تهران ، نجف و قم ختم میشود. این دوره، دوره درس آموزی استاد است که نگارش این دوره از گنجایش این مقاله بیرون است، ولی دوره مهمی که بیشتر آثار او هم مربوط به همین دوره است دوره اقامت استاد در ارض اقدس رضوی است. در واقع این دوره که در حدود پنجاه سال از عمر با برکت استاد را شامل میشود دوره تدریس و تصنیف است و به نظر میرسد به این دوره باید بیشتر توجه شود، گرچه سراسر زندگی آن بزرگمرد درس و الگوی کامل برای جویندگان علم و معرفت است.
استاد آشتیانی پس از یک دوره بیماری و بر اثر کهولت سن، در سن هشتاد سالگی در سوم فروردین ۱۳۸۴ در مشهد مقدس دار فانی را وداع گفت. پیکر پاک استاد در صحن آزادی حرم مطهر ثامنالحجج به خاک سپرده شد.
اثار مکتوب ایشان:
تصنیفات مستقل فلسفی و عرفانی
مقدمات، تعلیقات و تصحیحات آثار فلسفی و عرفانی
مقدمات، تعلیقات و تصحیحات آثار فلسفی و عرفانی
پیشگفتار بر کتابهای مختلف

آیت الله سیدجواد خامنه ای

وی فرزند سیدحسین خامنهای، از علمای برجسته، مجتهدان پرهیزگار و روحانیان زاهد روزگار در سال ۱۳۱۳ ه.ق در نجف اشرف به دنیا آمدند و پس از گذشت ۲- ۳ سال در بازگشت خانواده به آذربایجان، در آن شهر سکنی گرفته و دوران نوجوانی را در جریان رخدادهای نهضت مشروطه پشت سر نهاد.
آیتالله خامنهای، علوم مقدماتی را در مدرسههای آن زمان تبریز به پایان رسانید و در حدود سال ۱۳۳۶ ﻫ.ق، یعنی در ۲۳ سالگی راهی مشهد مقدس شد. وی مدرس حوزه مشهد بود و سمت امام جماعت مسجد صدیقیها واقع در بازار بزرگ مشهد را نیز بر عهده داشت. نسب آیتالله خامنهای به حضرت سلطان سیدمحمد که از سادات حسینی است و با چهار واسطه فرزند امام سجاد(ع) میشود، میرسد.
این عالم ربانی سرانجام پس از سالها تلاش و کوشش در راه کسب مکارم اخلاقی و علمی و تربیت فرزندانی اصلح در ۲۷ شوال ۱۴۰۶ ﻫ.ق برابر با ۱۵ تیر ۱۳۶۵ به لقاءالله پیوست و پیکر مطهرش در دارالفیض حرم مطهر حضرت رضا(ع) به خاک سپرده شد.
(لازم به ذکر است که این بزرگوار پدر حضرت ایت الله خامنه ایی رهبر کنونی جمهوری اسلامی ایران میباشد.)

آیت الله سید ابراهیم علم الهدی سبزواری

آیتالله حاج سید ابراهیم علم الهدی سبزواری فرزند حاج سیدمحمد حسینی علمالهدی در سال ۱۳۳۵ قمری مطابق با سال ۱۳۹۶ شمسی در شهر سبزوار و در خانواده ای متدین به دنیا آمد. وی در مدت عمر بابرکت خود آثار متعددی را تألیف کرد که برخی از آنها عبارتند از؛ تقریرات دروس خارج فقه و اصول و تفسیر آیتالله العظمی میلانی، آیات العقائد، حاشیه بر نهایه الدرایه آیتالله شیخ محمد حسین اصفهانی و یک دوره اصول.
آیتالله علمالهدی سرانجام در سن ۸۵ سالگی در ماه شعبان سال ۱۴۲۰ قمری برابر با ۱۲ آذر سال ۱۳۷۸ شمسی بر اثر بیماری دار فانی را وداع گفت و پیکر پاکش در رواق دارالزهد حرم مطهر رضوی تدفین شد.

پیر پارسای کوهستان

آیتالله کوهستانی در یکی از روزهای سال ۱۳۰۸ قمری (۱۲۶۷ ه.ش ) در روستای کوهستان دیده به جهان گشود. ایشان مشهور به «آقاجان» بودند. مهمترین خدمات و مجاهدتهای مخلصانه آیتالله کوهستانی در عرصه علم و دین تأسیس حوزه علمیه در روستای « کوهستان» یعنی زادگاه خودش بود.
سرانجام وی در بعد از نیمه شب جمعه چهاردهم ربیعالاول برابر با هشتم اردیبهشت سال ۱۳۵۱ شمسی دار فانی را وداع گفتند؛ پیکر مطهر آن عالم ربانی در حرم مطهر امام رضا(ع) به خاک سپرده شد.
مرحوم آیت الله محمدی بایع کلایی نقل کرده است
روزی به اتفاق آقا جان، برای زیارت اهل قبور به سمت قبرستان حرکت کردیم. در مسیر راه شخصی سوار بر اسب با سرعت از مقابل ما گذشت. آقا جان از من پرسید:
« این سوار چه کسی بود؟ »
عرض کردم ظاهراً اهل یکی از روستاهای منطقه است که شغلش مطربی و خوانندگی و نوازندگی در عروسی ها است.
آقا جان فرمود
« عجب پس به همین خاطر من او را به صورت میمونی بر روی اسب دیدم»

شیخ هاشم مدرس قزوینی

وی بیستم خرداد سال ۱۲۷۰ شمسی در روستای «قلعه هاشم خان» قزوین به دنیا آمد. از جمله شاگردان ایشان میتوان به این افراد اشاره کرد؛ سیدعلی خامنه ای(رهبر جمهوری اسلامی ایران )، میرزا حسنعلی مروارید، میرزا جواد آقا تهرانی، محمد رضا حکیمی (نویسنده الحیاة) و محمد تقی شریعتی مزینانی (پدر دکتر علی شریعتی). وی در تاریخ بیست و سوم مهر ۱۳۳۹ در شهر مشهد درگذشت و در جوار بارگاه امام رضا(ع) به خاک سپرده شد.
آیتالله قزوینی خراسانی در سال ۱۳۱۸ ه. ق. در قزوین متولد شد. وی از سال ۱۳۴۷ هجری قمری در حوزه علمیه مشهد شروع به تدریس و تربیت طلاب و فاضلان کرد و بدین ترتیب چهل سال از عمر خویش را در مرکز مهم علمی شهر مقدس مشهد صرف این امر کرد.
حاصل این دوره، تربیت دهها تن عالم و فاضل و مدرس و واعظ و محقق است. ایشان در ۱۴ فروردین ۱۳۴۶ ه. ش. در مشهد مقدس درگذشت و در ضلع غربی دارالحجه حرم رضوی به خاک سپرده شد.

حاج شیخ محمد رضا کلباسی

حاج شیخ محمد رضا کلباسی ۲۵ ذیقعده ۱۲۹۵ در اصفهان متولد شد. نیس اللیل در شرح دعای کمیل، نفحات اللیل، مکیال الیقین در شرح اصول دین، دعوه الحسینیه و راهنمای تبلیغ از آثار چاپ شده ایشان است. آیتالله کلباسی شب سه شنبه چهارم شوال ۱۳۸۳ ه.ق در مشهد از دنیا رفت و در صحن عتیق در ایوان مجاور دفتر کشیک خانه بالا خیابان دفن شد.
در جریان اوج گیری مخالفت روحانیت با سیاستهای دینی رضاخان در سال ۱۳۴۶ ه.ق ایشان همراه حاج آقا نورالله اصفهانی به قم مهاجرت نمود و با سخنرانیهای افشاگرانه خود توانست تأثیر مثبتی در رفع ابهام از ذهن مردم نسبت به سیاستهای رضاخان داشته باشد. نقش مؤثر ایشان موجب دستگری وی شد و مدت ۷ ماه در بازداشت بسر برد و پس از آن به خراسان تبعید گردید.
شیخ محمد رضا مدت دو سال در مشهد ماند، سپس به اصفهان برگشت و بار دیگر برای اقامت دائم به مشهد آمد تا حرکتهای دینی سیاسی مردم مشهد بخصوص نهضت ملی نفت از گردانندگان اصلی و در عین حال روشن بین نهضت در خراسان بود و از حمایت همه اقشار بخصوص مبارزین ملی و دینی و روشنفکران تحصیل کرده برخوردار بود.

میرزا مهدی اصفهانی غروی

مرحوم آیةالله میرزا مهدی غروي اصفهانی رضواناللهعلیه در سال ۱۳۰۳ هجری قمری در اصفهان متولد شد. در ۹ سالگی پدر خويش؛ میرزا اسماعیل اصفهانی؛ را از دست داد پس از تحصیلات مقدماتی و خواندن اندکی فقهو اصول نزد استادان محلی، در حدود ۱۲ سالگی (۱۳۱۵ ه.ق)، رهسپار كربلاي معلا گشت.
مرحوم ميرزا پس از حدود سيزده سال شركت در اين درس، توفیق دریافت اجازه اجتهاد از میرزای نائینی را مييابد. اين اجازهنامه كه به تاريخ عيد فطر ۱۳۳۸ ه. ق نگاشته شدهبعدها توسط كساني چون آيات عظام آقاضیاءالدین عراقی، سيّد ابوالحسن اصفهانی، و شيخ عبدالکریم حائری یزدی رحمةاللهعليهم مورد تأیید قرار گرفت.
از مرحوم ميرزا آثار فراواني باقي مانده كه برخي به قلم خود وي و برخي تقريرات دروس وي است. مرحوم ميرزا به نقلي در نجف نيز نوشتجاتي داشته كه پس از تحوّل روحي و قصد آمدن به ايران همه را به آ بريخته است و آثار بر جاي مانده از وي همگي مربوط به دورة حضور در مشهد است. به علّت سير تحولات روحي ميرزا در ۲۵ سال حضور در مشهد در اين آثار مطالب ضد و نقيض و آراء متغاير زياد به چشم ميخورد. برخي از مهمترين اين آثار عبارت است از:
معارف القرآن، ابواب الهدي ،مصباح الهدي ،رسائل شناخت قرآن ،تقريرات دروس عقایدی
میرزای اصفهانی در ۱۹ ذیالحجه سال ۱۳۶۵ق درگذشت. در دارالضیافة حرم امام رضا دفن شد.

آیت الله حسنعلی مروارید

میرزا حسنعلی مروارید، هشتم شوال ۱۳۲۹ ه.ق در مشهد مقدس پا به عرصه حیات نهاد. پدرش حجتالاسلام والمسلمین حاج شیخ محمدرضا مروارید از عالمان وارسته مشهد بود.
آیتالله مروارید که از شاگردان آیتالله میرزا مهدی اصفهانی و عارف مشهور، شیخ حسنعلی نخودکی بهشمار میآمد، سالها در حوزه مشهد به تربیت طلاب و دانش پژوهان پرداخت.
ایشان در ۹۶ سالگی در نوزدهم شعبان المعظم ۱۴۲۵ ق. برابر با چهاردهم مهر ۱۳۸۳ ه.ش به لقای حق شتافت و در حرم رضوی به خاک سپرده شد.

آیت الله شیخ محمدتقی آملی

شیخ محمد تقی آملی، فقیه امامی، فرزند مولا محمد آملی در ۱۱ ذی القعده ۱۳۰۴ ه.ق در تهران متولد شد. آیتالله آملی از اعاظم علمای معاصر و جامع معقول، منقول و مجتهد در فروع و اصول بودند. چنان که حائز منقبتین علم و عمل بود. هم در مراقبت حظی وافر داشت که دارای رتبت عندیت بود و هم در سلوک الی الله نصیب اوفی داشت که واجد عزم و همت بود و هم در تدریس توفیق والا داشت و هم در تصنیف ید طولی.
عالم ربانی آیتالله شیخ محمد تقی آملی روز شنبه ۲۹ شوال سال ۱۳۹۱ ه.ق. برابر با ۲۷ آذرماه ۱۳۵۰ ه.ش. در تهران درگذشت و در باغ رضوان حرم حضرت رضا (ع) در مقبره میرزا حسین فقیه سبزواری به خاک سپرده شد.

آیت الله حاج شیخ ذبیح الله ذبیحی قوچانی

وی از علمای عامل و مجتهدین نامدار معاصر خراسان، در سال ۱۳۲۹ قمری برابر با سال ۱۲۸۹ شمسی در روستای خیرآباد مایوان متولد شد.
شخصيتهاي برجستهاي در حوزه علمية نجف اشرف و كربلا از محضر ايشان كسب فيض نمودهاند كه از جمله آن ميتوان به حضرات آيات حاج سيد محمد شيرازي، حاج شيخ عبدالحسين واعظ خراساني و حاج سيد علي علمالهدي بروجردي اشاره كرد
ايشان پس از 20 سال اقامت در حوزة علميه نجف و نيل به درجة اجتهاد، در سال 1371قمري به قوچان مراجعت كرد و در اين شهرستان به ترويج و نشر احكام اسلامي و تدريس علوم ديني پرداخت.
این عالم ربانی در سحرگاه روز سهشنبه ۲۴ اسفند سال ۱۳۷۲ شمسی بر اثر سکته قلبی درگذشت و در میان اندوه فراوان علاقهمنداش در صحن آزادی (نزدیک ایوان طلا) حرم رضوی آرام گرفت.
هر كه آمد عمارتي نو ساخت
رفت و منزل به ديگري پرداخت
آن دگر پخت همچنان هوسي
وين عمارت بسر نبرد كسي

آیت الله شیخ حبیب الله گلپایگانی

آیتالله شیخ حبیبالله گلپایگانی تابستان در سال ۱۲۹۷ در شهر گلپایگان به دنیا آمد. وی در سال ۱۳۳۵ به قصد کسب فیض پیاده به مشهد آمد و در مدرسه فاضل خان و پس از خرابی آن در مدرسه خیرات خان به تدریس فقه و تفسیر مشغول شد و پس از نیم قرن تدریس و اقامه جماعت در مدارس دینی و مسجد گوهرشاد در سال ۱۳۸۴ دعوت حق را لبیک گفت و پیکرش در رواق دارالسلام حرم مطهر به خاک سپرده شد.

آیت الله حاج شیخ مرتضی آشتیانی

آیتالله حاج شیخ مرتضی آشتیانی در سال ۱۲۸۰ قمری در تهران به دنیا آمد. شیخ مرتضی سطوح مقدماتی تحصیلی را نزد پدر و میرزا ابوالحسن جلوه فراگرفت. پس از خدمت پدر، تولیت مسجد خازن الملک که در آن زمان موقعیت سیاسی ویژهای داشت، برعهده گرفت.
سرانجام این عالم ربانی در ۲۸ آبان ۱۳۲۵ شمسی مصادف با ۲۴ ذیحجه ۱۳۶۵ قمری در سن ۸۵ سالگی دار فانی را وداع گفت و در دار السعاده آستان قدس رضوى پایین پاى مبارک امام رضا(ع) مدفون شد.

علامه محمد صالح مازندرانی (سمنانی)

وی در سال ۱۲۹۸ در کربلای معلی به دنیا آمد. وی در محضر بزرگانی همچون شیخ اسماعیل بروجردی و حاج میرزا حسین بن میرزا خلیل و مرحوم آخوند محمد کاظم خراسانی تلمذ نموده و نبوغ علمی خویش را با کسب درجه اجتهاد به اثبات میرساند.
علامه در سال ۱۳۲۴ هجری قمری به علت بیماری چشم، پس از ۱۲ سال تحصیل درنجف اشرف به ایران مراجعت کرد و پس از مدت کوتاهی اقامت در تهران عازم مازندران میشود و در موطن اجدادی خود بابل ساکن میشود. ایشان در ۲۱ دیماه ۱۳۹۱ ه.ق، در سن ۹۳ سالگی به لقاء الله پیوست و در جوار آستان ملکوتی امام رضا(ع) رخ در نقاب خاک کشید.

آیت الله حاج میرزا حسین سبزواری

مشهور به فقیه سبزواری فرزند آیتالله میرزا موسی (۱۲۶۵-۱۳۳۷ ه. ق) سوم رمضان ۱۳۰۹.ق در شهر سامرا دنیا آمد و در سال ۱۳۱۸ ه.ق همراه پدر خود آیتالله میرزا موسی به سبزوار رفت و در آنجا به تحصیل علوم دینی پرداخت. وی در سال ۱۳۲۶ ه.ق برای ادامه تحصیل وارد مشهد شد.
در آخرین روزهایی که فضلا و طلاب در حوزه درس ایشان مینشینند و از بیانات علمی و فقهی ایشان استفاده میکنند، بارها به شاگردان خود خطاب نموده و کتاب را محکم به هم زده و چنین میگوید: «این آخرین جلسه درس و بحث من است و دیگر مرا در اینجا نخواهید دید». از شنیدن این مطلب، طلاب متأثر و ناراحت میشوند اما خود مرحوم فقیه سبزواری، این سخن را با تبسم و بشاشت میگویند و هرگز اثری از حزن و غم و ترس در چهره ایشان دیده نمیشود.
وی روز شنبه ۲۴ شوال ۱۳۸۴ ه. ق ( ۱۳۴۵ ه.ش)در ۷۷ سالگی، درگذشت و در باغ رضوان در ناحیه شمالی حرم مطهر امام رضا(ع) به خاک سپرده شد.

میرزا مهدی آیت الله زاده خراسانی

میرزا مهدی آیتاللهزاده خراسانی فرزند عالم بزرگ، آخوند ملا محمد کاظم خراسانی که در ذکاوت و هوش اعجوبهای بود، در حدود سال ۱۲۵۴ شمسی در نجف اشرف به دنیا آمد. وی پس از آموختن مقدمات و سطوح حوزوی، قصد ادامه تحصیل داشت اما بر اثر بیماری شدید چشم، از این کار باز ماند و وارد خدمات اجتماعی و سیاسی شد.
آخرین سفر میرزا مهدی آیتالله زاده خراسانی به ایران در سال ۱۳۲۴ ه.ش اتفاق افتاد. او وقتی به تهران رسید بیمار شد و ۲۸ اردیبهشت همان سال چشم از جهان فروبست و جسد او را به مشهد حمل کردند و در دارالسعاده کنار قبر امام هشتم (ع) به خاک سپردند.

شاعری عارف؛ میرزا حبیب الله مجتهد خراسانی

حاج میرزا حبیب الله خراسانی در شامگاه سومین روز فروردین ۱۲۲۵ ه.ش درمشهد به دنیا آمد. وی از شاعران عارف و از روحانیان دانشمند خراسان بوده است. او پس از اخذ علوم ادب، فقه و اصول از محضر حاج میرزا نصرالله، عازم نجف شد.
وی با ادبا و متفکرین شهرهای کاظمین و بغداد نیز در ارتباط بود. حبیبالله زبان فرانسه را آموخت. وی در ۱۲۸۷ ه.ش در بحرآباد در پی عزم مهاجرت از ایران به دیار حق شتافت. پیکر این عالم فرهیخته در حرم امام رضا(ع) بالای صفه شاه طهماسب، در سردابهای که نیای بزرگوارش سیدمحمدمهدی شهید به خاک سپرده شده بود، دفن شد.
مطمعنا عالمای بسیار چه نام آشنا و چه گمنام دیگری در جوار ملکوتی حضرت رضا(ع) آرام گرفته که نوشته های ما به اندازه نام انها بزرگ نیست.

عباس میرزا نایب السلطنه

عباس میرزا فرزند چهارم فتحعلیشاه قاجار است که در 4 ذیحجه 1203 برابر با 5 شهریور 1168 در روستای نوا از توابع لاریجان بدنیا آمد، مادرش آسیه خانم دختر عموی فتحعلیشاه بود. وی از کودکی تحت تعلیم استادان زمان خود به تحصیل علوم پرداخته و در حُسن خط و ادبیات فارسی و عربی و کسب معلومات علمی و فنی و همچنین با جنگ افزارهای مختلف آن دوره آشنایی کاملی داشت. عباس میرزا مردی بود به همه جهت پاک نیت و در تمام عمر کوتاه خود گرد معاصی نگشت و برخلاف اصول مذهبی عملی انجام نداد. (نجمی1374) وی با وجود داشتن برادرانی بزرگتر از خود بخاطر کفایت و شایستگی در عنفوان جوانی برای اولین بار از طرف آقامحمد خان قاجار به عنوان جانشین برادرزاده اش فتحعلیشاه، ملقب به نام نایب السلطنه گردید، سال 1212 ق. سال تاجگذاری فتحعلیشاه و همچنین عنوان ولایتعهدی عباس میرزا به‏ طور رسمی می باشد. فتحعلیشاه برای آشنایی فرزندش با امور ایالتی و مسایل سیاسی روز " میرزا عیسی فراهانی "؛ معروف به قائم مقام فراهانی را به وزارت خود برگزید و وی را به‏ همراه عباس میرزا به آذربایجان محل اقامت او فرستاد . وجود قائم؛ مقام سیاستمدار بزرگ و راهنمایی های صادقانه او یکی از عوامل مهم و اصلی فائق آمدن عباس میرزا بر مشکلات در دوره حکومتش است. نایب السلطنه پس از رسیدن به تبریز به کمک قائم مقام دست به اصلاحاتی اساسی زد و به یاری مستشاران نظامی خارجی به تعلیم و اصلاح قشون ایرانی پرداخت و قانون نظام کشور را اجرا و برای سربازان لباس متحدالشکل فراهم نمود. وی با وارد کردن و ساخت تفنگهای باروتی باعث ایجاد تحول در ارتش ایران شد. عباس میرزا نخستین فردی است که جمعی از جوانان مستعد را به منظور آشنایی با صنایع و علوم جدید به کشورهای اروپایی گسیل داشت که به تدریج نتایج آن باعث رونق اقتصادی کشور و ایجاد صنایع مختلفی از جمله: اسلحه سازی، مهمات سازی، پارچه بافی، ماهوت سازی و دیگر مراکز مهم در ایران گردید. (لاچینی 1326). عباس میرزا از میان شاهزادگان قاجار تنها کسی است که در دو جنگ ایران با روسیه که ده سال به طول انجامید همیشه در خط مقدم جبهه ها حضور یافته و در باز پس گیری شهرها و آبادیهای کشورمان تلاش زیادی از خود نشان داد و علی رغم پیروزیهای اولیّه در جبهه های نبرد به دلیل عدم ارسال کمکهای مالی و نظامی از سوی تهران و به سبب بی کفایتی درباریها و خیانت آشکار شاهزادگانی که ولایتعهدی را حق خود می دانستند و همچنین عدم حمایت و پشتیبانی فرانسه و انگلیس با وجود بستن قراردادهای مختلف، نتوانست ریشه ظلم و تعّدی استعمار روسیه را به سوزاند, در نتیجه بسیاری از شهرهای آذربایجان به اشغال قوای روس درآمد. پیامد این اشغال تحمیل دو عهدنامه ننگین بر ایرانیان بود. شهامت نایب السلطنه در شروع کردن دوره دوم جنگهای ایران با روسیه را باید ناشی از اعتراضات برخی از علماء به معاهده گلستان و نیز تحریکات شاهزادگان و درباریان دانست که بین سالهای 1241 تا 1243 ق. اتفاق افتاد و در اثر شکستهای پی در پی سپاه ایران، عباس میرزا مجبور شد شرایط خفت بار صلح را بپذیرد. (لاچینی 1326) با امضای قرارداد ترکمن چای و پایان جنگهای ایران و روسیه، عباس میرزا تا سال 1246 والی آذربایجان بود، بعد مأمور ولایات یزد و کرمان شد و در سال 1247ق. به منظور سرکوب ترکمانان به ایالت خراسان رفت و در مشهد سخت ناخوش و درخواست طبیب نمود، دکتر کورمیک انگلیسی برای معالجه از تهران فرستاده شد، لیکن دکتر در بین راه خراسان بناخوشی محرقه Typhus مبتلی و درگذشت و به مشهد نرسید. .عباس میرزا در دهم جمادی الثانی 1249 در سن 47 سالگی در اثر بیماری ورم کلیه در مشهد مقدس درگذشت. خبر فوت وی به پسرش محمد میرزا (محمد شاه قاجار) رسید او به منظور سرکوبی آشوبگران به هرات رفته بود که بلادرنگ خود را به مشهد رسانید و طبق وصیت پدرش وی را در کنار مضجع شریف حضرت رضا علیه السّلام در شاه نشین جنوبی دارالحفاظ به خاک سپردند. (مطلع الشمس 1362) سالها بعد سنگ قبری ساخته شد و بر مزار عباس میرزا نصب گردید. سپس در پروسه تغییر و تحولات در حرم رضوی در سال 1382 ش. از محل قبلی جدا و به علت تکه شدن آن، وصالی و به موزه تاریخ مشهد در طبقه همکف موزه مرکزی منتقل گردید.

هارون الرشید

مأمون برای اینکه خود را دوستدار امام رضا (ع) نشان دهد، تلاش کرد که امام را در کنار پدر خود دفن نماید.
مأمون که با نیرنگ و دورویی آن حضرت را به شهادت رسانده بود برای آنکه خود را دوستدار امام رضا(ع) نشان دهد و وانمود کند که حتی بعد از شهادت برای بدن ایشان احترام بسیاری قائل است،تصمیم گرفت آن امام بزرگوار را در کنار پدر خود دفن کند، اما اتفاقی رخ داد که باعث شد امام رضا (ع) در قسمت بالا سر هارون به خاک سپرده شود و نقشه مأمون نقش برآب گردد.
امام رضا (ع) به اباصلت این چنین میگویند: «پس از آماده شدن قبر در قسمت سر رطوبتى خواهى ديد، دعائى كه بتو مىآموزم خواهى خواند، لحد پر از آب مىشود و ماهىهاى كوچكى در آن ميبينى، از همان نانى كه بتو ميدهم براى آنها ريزه ميكنى، خواهند خورد، وقتى تمام شد يک ماهى بزرگ آشكار ميگردد ماهیهاى كوچك را ميیخورد بطورى كه يكى هم نميماند و بعد ديده نمیشود. در اين موقع كه ماهى بزرگ ديده نشد، دست بر روى آب بگذار و دعائى كه بتو مىآموزم بخوان، آب فرو میرود و چيزى از آن باقى نمىماند. تمام اين كارها را در پيش مأمون انجام بده.
پس از شهادت امام رضا (ع)، همه این اتفاقات که ایشان گفته بودند، رخ میدهد و مأمون به خواسته خود نمیرسد و رسوا میگردد.
و اینگونه قبر هارون الرشید در حرم مطهر قرار گرفته شد.

آمار شهدا به تفکیک

در بهشت¬های¬ ثامن¬ الائمه (ع) و همچنین رواقهای «دارالسلام»، «دارالزهد»، «دارالحکمه» و «ایوان طلا» به تفکیک، پیکرهای مطهر 9 شهید انقلاب، 4 شهید حزب جمهوری، 8 شهید ترور، 2 شهید و شهیده بمباران هوایی، 628 شهید دفاع مقدس، 15 شهید و شهیده حج خونین، 10 شهید عاشورای رضوی، 2 شهید مبارزه با اشرار، یک شهیده حادثه تروریستی سامرا و یک شهید مدافع حرم آرمیدهاند.

شهدای شاخص مدفون در حرم رضوی

پیکر مطهر حجت الاسلام «سید عبدالکریم هاشمی¬ نژاد» دبیر حزب جمهوری اسلامی در استان خراسان در رواق «دارالسلام» به خاک سپرده شده است. مزار حجتالاسلام «سید رضا کامیاب» عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی استان خراسان در رواق «دارالزهد» واقع شده است.
پیکر مطهر شهیدان حجتالاسلام «قاسم صادقی» نماینده مردم مشهد در اولین دوره مجلس شورای اسلامی، «علی-اکبر دهقان» نماینده مردم تربت جام در اولین دوره مجلس شورای اسلامی، «مهدی امین¬زاده» معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی و «جواد اسداللهزاده» معاون بازرگانی خارجی دولت شهید رجایی که در حادثه هفتم تیر به همراه شهید مظلوم آیتالله «بهشتی» به درجه رفیع شهادت نائل آمدند در رواق «دارالحکمه» آرام گرفته است.
مزار سردار شهید «مهدی خادم الشریعه» اولین فرمانده تیپ 21 امام رضا (ع) و سردار جهادگر «سیدمحمدتقی رضوی مبرقع» معاون فنی - مهندسی قرارگاه خاتم ¬الانبیاء (ص) در «ایوان طلا» واقع در صحن «انقلاب» قرار دارد.
پیکر مطهر سرداران شهید «بابامحمد رستمی» فرمانده عملیات سپاه خراسان، شهید «حسن آقاسی¬ زاده» معاون فنی - مهندسی قرارگاه خاتم¬ الانبیاء (ص) و «رمضانعلی عامل» فرمانده تیپ امام جعفر صادق (ع) و شهید «حسین آستانه ¬پرست» دبیر دبیرستان علوی و مدیر هنرستان شهید بهشتی (صنعتی) مشهد در رواق «دارالحکمه» آرام گرفته است.
شهید مدافع حرم سردار «غلامرضا سمائی» که افتخار خادمی ملک پاسبان حضرت رضا (ع) را در طول حیات دنیوی¬اش داشت آخرین شهید مدفون در حرم مطهر است که در 7 آبان 1395 در سوریه آسمانی شد.
مزار علمدار روایتگری و رئیس فقید مؤسسه تفحص سیره شهدا ¬حجتالاسلام مرحوم «عبدالله ضابط» که در 26 بهمن¬ ماه 1382 در مسیر بازگشت از جلسه تبلیغی در جاده بابل در سانحه رانندگی، روح مطهرش با ندای «فادخلی جنتی» به ملکوت اعلی عروج کرد، در بهشت ثامن ¬الائمه شماره 2 قرار دارد.

خادمین حرم مطهر

طبل مرگ بر گوش قدیمیترین نقارهزن حضرت رضا.(ع) کوبید
حاج احمد اقوام شکوهی ، پیرترین نقاره زن حرم امام رضا (ع) که بیشتر از 70 سال است
بدون غیبت خود را به نقارخانه می رساند تا نوای رضا رضا را از آنجا در مشهد طنین انداز کنید
امروز به ملکوت اعلا پیوست
حاج احمد اقوام شکوهی کیست ؟
مشهدیها حاج احمد اقوامشکوهیرا به عنوان نقارهزن پیر امام مهربانیها میشناسند
میراثدار خانوادهای که نسل در نسل نقارهخانه حضرت را اداره میکردهاند.
او از جوانی که پای کار امامش آمده تا همین امروز هر روزش را با بالارفتن 104 پله آغاز کرده اس
وی بیش از 70 سال کار بدون غیبت در حرم رضوی به خدمت پرداخته است
حاج احمد قوام شکوهی در بهار سال 1305 در مشهد به دنیا آمده اند
چهار برادر و دو خواهر داشتند.مادرشان خانه دار و پدرشان در آن زمان به ساختن زنجیر و افسار برای اسبها می پرداختند
ایشان از سن 19 سالگی به خدمت در حرم مطهر رضوی پرداخته
و با توجه به خدمت کردن پدربزرگ ، عمو ها و سه برادرشان در نقاره خانه ، ایشان نیز در نقاره خانه مشغول به فعالیت شده اند
حاج احمد در طی هفتاد سال خدمتش بدون غیبت ، صبح و شب را به حرم آمده104
پله ی نقاره خانه را بالا رفته و در نوای رضا رضا سهم خود را ادا می کند
همچنین در حال حاضر دو پسرم و دو نوه برادرشان نقاره زن حرم امام رضا(ع) هستند.
شاید کسی که باید در این لیست باشد و تاکنون نامی از ایشان برده نشده مرحوم ایت الله واعظ طبسی است ک در سالیان فراوان متولی و عهده دار مسولیت تولیت استان مقدس رضوی بوده و بدونه شک یکی از خالصترین ارادتمند به حضرت امام رضا به شمار میرود.
آیت الله عباس واعظ طبسی در بهمن ۱۳۱۴ در خانوادهای روحانی دیده به جهان گشود. مادرش زنی متقی و پرهیزکار بود و پدرش حاج شیخ غلامرضا واعظ طبسی از مشهورترین واعظان عصر و مبلغان اسلامی آن دوره بود که آوازه منبرهای پرشورش در سراسر جهان تشیع پیچیده بود.
یه الله واعظ طبسی همچنین به افتخار نمایندگی ولی فقیه در استان خراسان و نیز مدیریت عالی حوزه علمیه استان نایل شد. وی همچنین از نخستین پایه گذاران کمیته انقلاب اسلامی و نیز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در استان خراسان است.
علاوه بر این آیت الله واعظ طبسی در مجلس خبرگان قانون اساسی به نمایندگی از استان خراسان حضور یافته و پس از آن در هر سه دوره مجلس خبرگان رهبری نیز حاضر شد.
آیه الله واعظ طبسی در سال ۱۳۷۵ به حکم مقام معظم رهبری به عضویت مجمع تشخیص مصلحت درآمد تا کماکان درخدمت نظام مقدس اسلامی و اهداف والای آن باشد. این عضویت در سل ۱۳۷۹ تجدید شد. آیه الله واعظ طبسی علاوه بر دارا بودن افتخار خدمت گذاری در بارگاه منور رضوی و عضویت در مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام، مدیریت عالی حوزه های علمیه خراسان را نیز بر عهده داشت.
با پیروزی نهضت اسلامی در بهمن ۱۳۵۷، امام خمینی(ره) که نسبت به دستگاه مقدس امام رضا(ع) حساسیتی فوق العاده داشتند، در نخستین احکامی که صادر فرمودند، سرپرستی آستان مقدس و ملکوتی ثامن الحجج(ع) را به آیت الله واعظ طبسی سپرده و دو سال بعد با توجه به سوابق وکارنامه درخشان ایشان در مدت زمان سرپرستی و تلاشهای صورت گرفته، حضرت آیت الله واعظ طبسی را طی حکمی درمورخ 15 فروردین ماه 1359 به سمت تولیت آستان قدس رضوی منصوب نمودند. پس از رحلت آن بزرگوار، این حکم از سوى حضرت آیت الله العظمى خامنه اى رهبر معظم انقلاب اسلامى و ولى امر امت اسلام تأیید شد.
و اما خیرین بزرگوار که شاید نمیخواهند اسم آنها بر سر زبان ها بیافتد اما برخی بخشش هایی انجام دادن که نمیشود حتی آنرا باور کرد که چگونه؟؟؟؟؟؟؟؟

حسین اقا ملک

وقفیات حاج "حسین آقا ملک" در آستان قدس رضوی آنقدر زیاد است که ادارهویژه ای برای رسیدگی به آنها، بهنام اداره موقوفات ملک در مشهد مقدس ایجاد شد.
املاک وقفی او در سال ۱۳۳۰ شامل: بیش از ۲۰ قطعه زمین بزرگ کشاورزی در خراسان و تعداد زیادی دکان در بازار تهران بود.
او همچنین نیم عشر (۵ درصد) از عواید خالص سالانه موقوفات را برای خرید کتاب و لوازم موزه آستان قدس رضوی و اداره کتابخانه شامل مرمت کتاب ها و حقوق متولی، ناظران، مدیر و کارکنان آن قرار داد.
حسین آقا ملک همچنین املاک و مستغلات زیادی را در تهران و خراسان وقف امور خیریه و عام المنفعه کرد و بدین ترتیب در جایگاه بزرگ ترین واقف تاریخ معاصر ایران قرار گرفت.
حاج حسین آقا ملک در سال های ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۴ برای چندمین بار املاک و مستغلاتی را وقف آستان قدس رضوی کرد و مقرر داشت که بخشی از عواید آن ها به کتابخانه و موزه و بخش دیگر به ساخت و اداره بیمارستانی در چناران اختصاص یابد.
دو میلیون متر مربع زمین برای ساخت خانه فرهنگیان، واگذاری چند ده هزار متر زمین برای ایجاد بوستان وکیلآباد در مشهد، ساخت درمانگاه، حمام، زورخانه و رختشوی خانهفقط بخشی از موقوفات اوست.
از حاج حسین آقا ملک بهعنوان پولدار بزرگ، مرد سال و بزرگترین واقف ایران نام میبرند که ۱۰۱ سال عمر کرد.
سرانجام این واقف بزرگ در چهارم مرداد ۱۳۵۱ درگذشت و پیکرش در رواق دارالحفاظ حرم مطهر امام رضا علیه السلام به خاک سپرده شد.
نکته زیبا و قابل تامل این است که نام بانوانی به عنوان خیر و واتقف ذکر شده که واقعا حیف است که در این نوشته های نویسنده جایی نداشته باشند.

بانو گوهرشاد

بررسی اسناد وقفی نشان می دهد که زنان در دوره های مختلف با وقف کردن اموال یا املاک خود در عرصه های متعدد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی حضور موثر داشته اند.
با توجه به اسناد موجود، کهن ترین اثر وقفی زنان در حرم به دوره سلجوقی برمی گردد. در آستان قدس رضوی مصحفی متعلق به زمرد ملک، از بانوان هنرمند و خطاط خاندان سلجوقی بوده که در سال 540 تحریر شده است. پدر زمرد ملک، ابوالقاسم محمود نام داشته که خواهرزاده‏ سلطان سنجر سلجوقی بوده است.
اما مهم ترین و آغازین ابنیه وقفی زنان در آستان قدس مربوط به دوره تیموری است. از این نظر قدیمی ترین واقف زن در حرم امام رضا (علیه السلام) گوهرشاد بیگم، همسر شاهرخ تیموری است. گوهرشاد از بانوان بزرگ تاریخ به شمار می رود و آثار زیادی از خود به جای گذاشته است.
او دستور داده بود که معماران به عمران حرم مطهر امام رضا (علیه السلام) بپردازند. به دستور او در داخل حرم رواق های دارالحفاظ، دارالسیاده و دارالسلام ساخته شد؛ تا زوار جایی برای غذا خوردن، استراحت کردن و مکانی برای قرآن خوانی و پرسش و پاسخ دینی داشته باشند.
این بانو همچنین در ابتدای قرن نهم هجری دستور ساخت مسجدی را در نزدیکی حرم داد که بعدها به نام واقفش مسجد گوهرشاد نام گرفت.
ندیمه گوهرشاد خانم به نام بانو پریزاد، مدرسه ای را در داخل حرم با عنوان مدرسه پریزاد ساخت و وقف آستان قدس رضوی کرد. این مدرسه تاکنون پابرجاست و نقش مهمی در فعالیت های فرهنگی داخل حرم دارد.
و بسیاری از نیکوکاران و افراد دست به خیر که نوشته های من به وسعت نام بزرگ آنها نبود...




آنچه در سفر به مشهد به آن نیازمندیم.

درباره حرم امام رضا(ع) بیشتر بدانیم و چطور زیارت مقبول داشته باشیم؟

درباره مراکز خرید مشهد بیشتر بدانیم.

سوغات مخصوص مشهد چیست؟

درباره مراکز تفریحی مشهد بدانیم.

چطور ملزومات خود را در مشهد تهیه کنیم؟

جزئیات حرم‌شناسی هتل اپارتمان یلدا مشهد بازارشناسی هتل آپارتمان یلدا سوغات هتل آپارتمان مشهد مراکز تفریحی مشهد تهیه کردن ملزومات در مشهد